De stalen H-balk is het hart van elke verbouwing waarbij een draagmuur wordt verwijderd of een grote opening wordt gemaakt. Maar hoe weet u welke balk u nodig heeft? En waarom is een berekening absoluut noodzakelijk? In dit artikel leggen wij uit hoe een liggerberekening werkt en welke factoren de keuze voor het type balk bepalen.
Wat is een stalen H-balk?
Een stalen H-balk — ook wel HEA-, HEB- of IPE-profiel genoemd naar de Europese profielnormering — is een gewalst stalen profiel met een H-vormige doorsnede. De twee horizontale flenzen (boven en onder) nemen de trek- en drukkrachten op; het verticale lijf draagt de dwarskrachten (scherkrachten).
De profielen verschillen in:
- HEA: lichtere uitvoering, brede flenzen
- HEB: zwaardere uitvoering, ook brede flenzen
- IPE: smallere flenzen, meer economisch voor buiging
Welke krachten werken op de balk?
Een stalen ligger onder een verwijderde draagmuur draagt:
- Eigengewicht van de vloer(en) erboven — vloerbalken, vloerbedekking, terrazzo of beton
- Gebruiksbelasting — meubels, personen (conform NEN-EN 1991: 1,75–2,0 kN/m²)
- Gewicht van muurwerk erboven — bakstenen gevel of binnenspouwblad
- Eventueel dakbelasting — bij woningen met meerdere verdiepingen
- Windbelasting — bij geveldoorbraken aan de buitenzijde
Al deze krachten berekent de constructeur en vat ze samen in een belastingschema, waarna de maximale buiging en de maximale dwarskracht worden bepaald.
Hoe bepaalt de constructeur de balkmaat?
De berekening volgt drie stappen:
Stap 1: Belastingbepaling
Alle vaste en variabele belastingen worden bepaald conform NEN-EN 1990 (Bouwbesluit veiligheidsniveau) en NEN-EN 1991 (belastingnormen).
Stap 2: Doorsnedecapaciteit
Op basis van de overspanning (de vrije breedte van de opening) en de totale belasting berekent de constructeur het benodigde weerstandsmoment (Wpl) en controleert dit aan het gekozen staalprofiel (sterkteklasse S235 of S355).
Stap 3: Doorzakking (ELS-controle)
Naast de sterkte wordt ook de doorzakking (doorbuiging) gecontroleerd. De norm stelt dat de maximale doorbuiging niet meer mag zijn dan l/300 van de overspanning. Bij een balk van 4 meter betekent dit maximaal 13 mm doorbuiging.
Voorbeeld: berekening voor een opening van 4 meter
Situatie: tussenverdieping van een rijtjeswoning, houten balklaag, opening van 4,0 meter.
| Parameter | Waarde |
|---|---|
| Overspanning | 4,0 m |
| Vloerbelasting | 2,0 kN/m² |
| Draagbreedte | 3,5 m |
| Totale lijnlast | ~12 kN/m |
| Gekozen profiel | HEA 200 (S355) |
| Gewicht balk | ~42 kg/m, totaal ~168 kg |
Een HEA 200 in sterkteklasse S355 voldoet ruimschoots aan zowel de sterkte- als de stijfheidseis voor deze situatie.
Oplegging: kolommen en muuraansluiting
De balk moet worden ondersteund aan beide uiteinden. Dit kan via:
- Bestaand metselwerk (bij voldoende draagkracht)
- Stalen kolommen (HEA of RHS-profiel) bij zwaar belaste of grote overspanningen
- Betonnen poeren bij bodemopbouw
De constructeur berekent ook de drukkracht op het steunpunt en controleert of het onderliggende muurwerk of de fundering dit aankan.
Conclusie
Een stalen H-balk laten berekenen is geen luxe maar een noodzaak. Een te kleine balk buigt door en kan op termijn instorten; een te grote balk is onnodig zwaar en duur. Alleen een gecertificeerde constructeur kan de juiste maat bepalen.
Vraag een berekening aan via ConstructieLoket — snel, nauwkeurig en conform het Bouwbesluit.